پرويز پيران از بزرگان جامعه شناسی ایران محسوب می شود . از جمله جامعه شناسانی محسوب می شود که بر تحقیقات کاربردی بومی تاکید می کند - پرويز پيران متولد ۱۳۲۹ همدان است كه تحصيلات ابتدايى و دبيرستان را در چند مدرسه در همدان، صحنه و كرمانشاه تا سالهاى پايانى دوره متوسطه ادامه داده و به علت دفاع از معلم ادبيات دوره دبيرستان كه فردى مبارز بوده، از مدرسه اخراج مى شود و در سال ۱۳۴۹ ديپلم رياضى را در همدان به صورت متفرقه مى گيرد. در خانواده اى اهل مطالعه پرورش مى يابد. پدرش فارغ التحصيل دانشكده افسرى بوده و تحصيلات عاليه اى معادل با كارشناسى ارشد را با طى كردن دوره دانشكده تكميلى نظام داشته است. جدش هم به نام «ذوالرياستين همدانى»، در ۱۵ سال منتهى به ۱۲۷۵ شمسى حاكم همدان و غرب كشور بوده كه از او «مثنوى مفيضيه» باقى است. به يمن بزرگ و كم نظير خانواده پيران، پرويز پيران هم به مطالعه آثار مختلف ادبى و تاريخى روى مى آورد . مدتى بعد هم بسيارى از كتاب هاى خطى خاندان پيران به كتابخانه آيت الله العظمى ملاعلى همدانى اهدا مى شود. پرويز پيران در دوره دبيرستان، بسيارى از آثار معروف همينگوى از جمله كتاب «داشتن و نداشتن»، آثار ماكسيم گوركى، موريس مترلينك (مانند مورچگان)، صادق هدايت و جلال آل احمد را مطالعه كرده و با شركت در جلسات مثنوى خوانى خانواده موفق مى شود نسبت به زبان فارسى و فرهنگ جامعه ايران شناخت كسب كند. در سال ۱۳۴۹ تحصيل در رشته جامعه شناسى دانشكده ادبيات و علوم انسانى دانشگاه ملى (شهيد بهشتى بعدى) را آغاز مى كند . برجسته ترين استادش آقاى محمدرضا مظهرى بوده؛ هم او كه به پيران توصيه مى كند براى ادامه تحصيل به خارج از كشور برود. در سه سال از چهار سال تحصيل در مقطع ليسانس، از نظر معدل، شاگرد اول دانشگاه شده و در سال ۱۳۵۳ هم فارغ التحصيل مى شود.يك ماه پس از شروع تحصيل در مقطع فوق ليسانس جامعه شناسى دانشگاه تهران، عزم جزم مى كند براى ادامه تحصيل به خارج از كشور برود و در نهايت در دانشگاه ايالتى مورهد ايالات متحده تحصيلاتش را تداوم مى بخشد و پس از ۱۱ ماه، فارغ التحصيل مى شود و به عنوان دستيار پروفسور پلى فورپ استاد معروف جرم شناسى آمريكا در همان دانشگاه مشغول به كار مى شود.عنوان پايان نامه اش «تحليل محتواى اشعار سفيدپوستان از نظر روانشناسى اجتماعى» بوده و او مى خواسته تأثير تبعيض نژادى را در اشعار و ترانه هاى سياه پوستان مطالعه كند و نتيجه هم مى گيرد كه تبعيض نژادى چگونه در ريتم و محتواى اشعار و ترانه هاى سياه پوستان تأثير گذاشته و سرخوردگى آنها را منعكس مى سازد. در مقطع تحصيل دكترا، در دو گرايش توسعه و روش شناسى به كسب علم مى پردازد و تاريخ نگارى مكتب آنال فرانسه را براى تز دكترا مورد بررسى قرار مى دهد و شايد جزو اولين كسانى بوده كه در ايالات متحده به معرفى مكتب مذكور پرداخته است.در اين مقطع از دانش و آگاهى رابرت جى آنتونيو جامعه شناس شهير آمريكايى بهره هاى فراوانى مى برد و در زمانى كه مشغول تحصيل در مقطع دكترا بوده به عنوان مربى، تدريس در دانشگاه كانزاس را آغاز مى كند و با اخذ مدرك دكترا، عضو هيأت علمى دوره هاى فوق ليسانس و دكتراى دانشگاه مذكور مى شود. او جمعاً ۴ سال در دانشگاه كانزاس تدريس كرده و در آن مدت در ۷ كنفرانس ملى و بين المللى شركت كرده و ۶ مقاله به زبان انگليسى به چاپ مى رساند. همزمان با تحولات انقلاب ايران به وطن بازمى گردد. در زمان تحصيل در مقطع دكتراى جامعه شناسى به عنوان دانشجوى برجسته شناخته مى شود و جايزه دى كلارك را به همين مناسبت دريافت مى كند. پرويز پيران به كشور بازمى گردد و به تدريس در دانشگاه علامه طباطبايى و دانشكده هاى هنرهاى زيباى دانشگاه تهران و دانشكده علوم زمين دانشگاه شهيد بهشتى مى پردازد. از زمان بازگشت به كشور، به تدريس و تحقيق پرداخته است. او در ضمن تأليف ۳ كتاب به زبان انگليسى كه توسط سازمان ملل متحد چاپ شده را در كارنامه كارى خود ثبت مى كند. تاكنون از او حدود ۵۰ مقاله به زبان فارسى و ۱۰ مقاله به زبان انگليسى به چاپ رسيده است.دغدغه اين جامعه شناس، تدوين نظريه آغازين و هدايت كننده جامعه ايران بوده و او با نقد نظريه هاى دوره بندى تاريخ اروپاى غربى، نظريه شيوه توليد آسيايى، نظريه پاتريمونيالى، سلطانيسم و استبداد شرقى و بعد از تحليل محتواى ۳۰۰ متن تاريخى ايران كه در مدت ۲۰ سال و به يارى دانشجويانش انجام گرفته، نظريه «راهبرد و سياست سرزمينى جامعه ايران» را عرضه مى دارد. در تحليل سه سطحى او، فرهنگ ايرانى، فرهنگى آكنده از عوامل متضاد و محصول سنتز فرهنگهاى گوناگون تعريف مى شود.پرويز پيران بعد از دو دهه تحقيق ميدانى تأكيد مى كند مفهوم «حاشيه نشينى از اساس نادرست است و به جاى آن كاربرد اصطلاح «اسكان غيررسمى» را توصيه مى كند. وى با ارائه نظريه «امتناع جامعه ايران از مشاركت به معناى علمى و تخصصى آن و نه همكارى گريزناپذير» به اين باور رسيده كه مشاركت در ايران به مفهوم تخصصى قوام نگرفته است. پس طرح «شهردار مدرسه» را در چهارمين كنگره جهانى شهرهاى آموزش دهنده در شيكاگوى آمريكا مطرح مى كند و اين طرح به عنوان يكى از ۱۷ طرح منتخب از ميان ۵۶۰ طرح معرفى مى شود. در سال ،۱۹۹۷ اين طرح در گزارش يونسكو به عنوان تجربه موفق آموزش شهروندى شناخته شد. همچنين او نظريه «مقياس شهرى و مقياس ابنيه منفرد» را به كنگره جهانى معمارى شهر در دانشكده معمارى دانشگاه فلورانس ايتاليا ارائه كرد و با اين طرح، علت پا نگرفتن «شهروند» به معناى واقعى را به معضل زورمند مدارى نسبت مى دهد. اين تئورى در مجله بين المللى «مورفولوژى شهرى» وابسته به انجمن جهانى فرم شهرى در سال ۱۹۹۹ به طور مفصل مورد بحث قرار گرفت. طرح شورايارى، طرح محله پاك، طرح سبزخواهان ايران و طرح شهروندمدارى از ديگر طرح هاى ارائه شده توسط او مى باشد. پرويز پيران، مشاور ارشد سازمان ملل متحد است و در سال ،۲۰۰۲ جايزه دفتر عمران اين سازمان را به خاطر توسعه محلى و فقرزدايى شيرآباد زاهدان دريافت كرد.او مدير پروژه كنفرانس جهانى بازسازى بم بود كه موافقتنامه آن به امضاى كوفى عنان و سيدمحمد خاتمى رئيس جمهور سابق ايران رسيد. 1. اخذ مدرك ليسانس جامعه شناسى از دانشگاه ملى (شهيد بهشتى فعلى)، ۱۳۵۳. 2. اخذ مدرك فوق ليسانس جامعه شناسى از دانشگاه ايالتى مورهد آمريكا، ۱۳۵۴. 3. اخذ مدرك دكتراى جامعه شناسى از دانشگاه كانزاس آمريكا. 4. تدريس در دانشگاه كانزاس آمريكا. 5. استاديار دانشگاه علامه طباطبايى از سال ۱۳۵۷ تاكنون. 6. مشاور ارشد سازمان ملل متحد از سال ۱۹۹۹ تاكنون. 7. عضو هيأت علمى آكادمى سوئيس براى توسعه از سال ۲۰۰۳ تاكنون. 8. واضع نظريه هاى: ۱- راهبرد و سياست سرزمينى جامعه ايران، ۲-امتناع جامعه ايران از مشاركت، ۳- مقياس شهرى و مقياس ابنيه منفرد. 9. ارائه دهنده طرح هاى: ۱- شهردار مدرسه، ۲- شورايارى، ۳- محله پاك، ۴- سبزخواهان ايران، ۵- شهروندمدارى. 10. مدير پروژه كنفرانس جهانى بازسازى بم و طرح توسعه ناحيه محور بم. 11. تأليف سه كتاب تخصصى به زبان انگليسى و انتشار آن توسط سازمان ملل متحد، تأليف كتاب فقر در ايران (مشترك)، ترجمه كتاب شهرنشينى در خاورميانه (مشترك) 12. تأليف كتاب جنبشهاى اجتماعى (زير چاپ) و تأليف و نشر مقالات متعدد به زبان فارسى و انگليسى در نشريات داخلى و بين المللى. 13. عضو هيأت مشاوران علمى فصلنامه «كودكان، جوانان و محيط زيست» دانشگاه كلرادو ايالات متحده آمريكا و عضو هيأت مشاوران پنج مجله داخلى «رفاه اجتماعى»، «علوم محيطى»، «مديريت شهرى» و «اطلاعات سياسى – اقتصادى»